Przesiedlenie ludności ukraińskiej do gminy Gniewino
Na opuszczone poniemieckie posiadłości przybywali nowi osadnicy. Początkowo ich napływ był powolny. Główną przyczyną takiego stanu był brak inwentarza żywego i martwego oraz to, iż gromady zostały niemal zupełnie zniszczone[1]. Sytuacja uległa jednak zmianie wraz z upływem czasu. Na początku 1946 r. niemal wszystkie gospodarstwa zostały zajęte przez nowo przybyłych[2].
Nowi osiedleńcy gminy przybywali m.in. z województwa białostockiego, łódzkiego, kieleckiego, lubelskiego, także gdańskiego, a część została przesiedlona w ramach akcji „Wisła”[3]. Poniższa tabela przedstawia z skąd przybywali nowi osadnicy[4].
GROMADA
ZWERYFI-KOWANI
ZZA BU-GU
POLSKA CENTRA- LNA
AKCJA „WISŁA”
RAZ-EM
GNIEWINO
35
98
330
18
459
PERLINO
-
16
140
20
170
BYCHOWO
-
43
179
2
229
SAWALINO
1
9
65
10
78
KOSTKOWO
34
6
62
35
123
RYBIENKO
58
16
64
6
144
NOWA-RUDA
-
-
55
7
62
KARCZEMKA
4
12
45
1
62
GNIEWINKO
2
3
17
18
40
SŁAWKO
-
14
160
-
170
TADZINO
9
-
69
8
83
STRABIENINO
-
3
-
58
58
MIERZYNO
15
13
12
51
79
MAJ.LUBLEWO
11
10
59
-
80
MAJ.SŁUSZEWO
-
-
102
-
102
MAJ.WITKÓW
-
--
73
-
73
MAJ. GARTKOWICE
39
-
145
-
184
ŁETÓW
2
-
49
-
50
ENCÓW
21
-
5
32
58
LISEWO
64
-
11
21
86
Tab. Napływ osadników do gminy Gniewino.
Akcja „Wisła” rozpoczęła się wiosną 1947 r. Kryptonimem tym zostało nazwane wysiedlanie ludności ukraińskiej na tzw. Ziemie Odzyskane. Przebieg wysiedlania ludności ukraińskiej był regulowany różnego rodzaju instrukcjami opracowanymi przez dowództwo Grupy Operacyjnej Wisła, przeznaczone dla dowódcy oddziału wysiedlającego, komendanta pułkowego punktu zbornego, przedstawiciela Urzędu Bezpieczeństwa przy dowódcy oddziału wysiedlającego, komendanta pułkowego punktu zbornego, przedstawiciela UB przy komendancie pułkowego punktu przesiedleńczego, komendanta punktu załadowczego itd. Jak wskazuje Igor Hałagida, nie zawsze były one jednak przestrzegane[5]. Historyk podaje, iż według wytycznych wojsko miało otoczyć wieś o świcie, zabrać całą ludność i poinformować ją o konieczności przesiedlenia oraz możliwości zabrania ze sobą odzieży, narzędzi rolniczych, inwentarza żywego i żywności na najbliższy czas. Czynności te nie powinny zająć im więcej niż sześć godzin. [...] W praktyce wyznaczony ludności czas okazywał się zbyt krótki, by spakować najpotrzebniejsze rzeczy lub zdecydować co wybrać z dorobku całego życia[6].
W województwie gdańskim ludność ukraińska osiedlana była w nowych powiatach, w tym w lęborskim. Podejmując decyzje o osiedlaniu Ukraińców na tych ziemiach, władze zrezygnowały z wcześniejszej zasady, iż powinno się osiedlać nowo przybyłych 30 km od granicy morskiej[7]. Na łączną liczbę 1344 przesiedlonych do powiatu lęborskiego, do gminy Gniewino skierowano 287 osób. Według wykazu z lipca 1949 r. na terenie gminy znajdowało się 212 osób wysiedlonych w akcji „Wisła”, w tym 132 osiedlono na gospodarstwach rolniczych[8].
W gminie zostały osiedlone także osoby przybyłe zza Bugu. Informacja o tym znajduje się w dokumencie z sierpnia 1945 r.[9]. Do 1947 r. zdołało ich osiedlić się tu 243[10].
[1] Ibidem, Protokoły z odpraw burmistrzów i wójtów powiatu lęborskiego 1945-1946, 14.11.1945.